Την Τετάρτη 4/2/2026 οι μαθητές της Β΄ και της Γ΄ τάξης του σχολείου μας παρακολούθησαν τη θεατρική παράσταση «Το Κύμα» στην εφηβική σκηνή του θεάτρου Λαμπέτη.
«Το Κύμα» βασίζεται σε ένα πραγματικό κοινωνικό πείραμα που πραγματοποιήθηκε το 1967 από τον Ρον Τζόουνς, καθηγητή πολιτικής ιστορίας σε Λύκειο της Καλιφόρνια, με αφορμή την ερώτηση μια μαθήτριας. «Πώς ήταν δυνατόν απλοί άνθρωποι να υποστηρίξουν ένα καθεστώς, όπως αυτό του Ναζισμού, να τηρήσουν στάση σιωπής ή και συμμετοχής στις ωμότητες που διεξάγονταν, και επιπλέον, όταν όλα τελείωσαν, να αρνηθούν ότι είχαν έστω και γνώση για αυτά που γίνονταν;» Lifo/city guide
Οι έφηβοι μαθητές/τριες μας που παρακολούθησαν το θεατρικό έργο Το Κύμα προβληματίστηκαν έντονα γύρω από τη δύναμη της χειραγώγησης και την ευκολία με την οποία οι άνθρωποι μπορούν να υποκύψουν στη μαζική νοοτροπία. Τους απασχόλησαν ζητήματα, όπως η ανάγκη για αποδοχή, η απώλεια της ατομικής ταυτότητας, ο ρόλος της εξουσίας και τα όρια της υπακοής. Παράλληλα, εξέφρασαν ανησυχίες για τα φαινόμενα αυταρχισμού, σχολικού εκφοβισμού και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ οδηγήθηκαν σε σκέψεις σχετικά με τη σημασία της δημοκρατίας, της κριτικής σκέψης και της προσωπικής ευθύνης στη σύγχρονη κοινωνία.
Ενδεικτικά παρουσιάζουμε τις απόψεις μαθητών/μαθητριών μας:
Η πρόσφατη σχολική εκδρομή στην παράσταση “Το Κύμα” με έκανε να σκεφτώ και να αναθεωρήσω οτιδήποτε είχα δεδομένο αναφορικά με τις ελευθερίες που έχουμε ως σκεπτόμενοι άνθρωποι αλλά και τις συνειδητές μας επιλογές. Όπως είδαμε και στην παράσταση, είναι εύκολο να εκμεταλλευτεί κάποιος μια ομάδα ατόμων, ακόμη περισσότερο σε μια τόσο ευαίσθητη ηλικία όσο η δικιά μας. Αξίζει να σημειωθεί πως ο καθηγητής ξεκίνησε το κίνημα του “3ου Κύματος” ως πείραμα, που όμως αργότερα και ο ίδιος εθίστηκε στην εξουσία. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, πως εκτός από το γεγονός ότι είναι εύκολο να φανατιστούν τα μέλη του κινήματος είναι εξίσου εύκολο να φανατιστεί και ο αρχηγός τους. Εκεί η κατάσταση παίρνει λάθος στροφή. Χωρίς την καθοδήγηση ειδικού ένα τέτοιο πείραμα είναι πολύ επικίνδυνο. Αυτό, λοιπόν, μου δίδαξε αυτή η παράσταση, ότι οι άνθρωποι είναι εύκολο να εθιστούν στην εξουσία. Ακριβώς όπως ο κύριος Τζόουνς….
Μ. Γ. Γ’ Λυκείου
Η θεατρική παράσταση “Το κύμα” μου προκάλεσε έντονο προβληματισμό. Η υπόθεση αφορά έναν καθηγητή, ο οποίος προκειμένου να απαντήσει στο ερώτημα “πώς κατάφεραν οι Ναζί να σκοτώσουν εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς οι υπόλοιποι Γερμανοί να αντιδράσουν; “, υποβάλει τους μαθητές του σε ένα κοινωνικό πείραμα. Στη διάρκεια του πειράματος στους μαθητές επιβάλλονται σταδιακά όλο και πιο αυστηροί κανόνες, στους οποίους οι περισσότεροι από αυτούς υπακούν δίχως να τους αμφισβητούν. Παρουσιάζονται, επομένως, οι αντιδράσεις των διάφορων μαθητών απέναντι στο νέο αυτό καθεστώς ανάλογα με την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του καθενός. Ειδικότερα, είδαμε ότι ο περιθωριοποιημένος μαθητής ακολουθεί με τον μεγαλύτερο ενθουσιασμό τους κανόνες και γίνεται ο πιο ένθερμος υποστηρικτής του ” Κύματος”, καθώς έτσι νιώθει για πρώτη φορά αποδεκτός και εντάσσεται στο κοινωνικό σύνολο. Βέβαια, και οι υπόλοιποι μαθητές εντάσσονται στο “Κύμα”, καθώς πείθονται για τα ευεργετικά του αποτελέσματα. Παρατηρούμε, επίσης, ότι καθώς το νέο καθεστώς εξαπλώνεται στο σχολείο, τα μέλη του ” Κύματος” φανατίζονται και έχουν επιθετική στάση απέναντι σε όσους το αμφισβητούν Η επίδραση του ” Κύματος” είναι τόσο ισχυρή που ακόμη και ο ίδιος ο καθηγητής κινδυνεύει να παρασυρθεί από την εξουσία που τους προσφέρει.
Η θεατρική αυτή παράσταση, αν και διαδραματίζεται τη δεκαετία του ΄70, κρίνεται επίκαιρη, καθώς πραγματεύεται φαινόμενα που μαστίζουν την κοινωνία μας μέχρι και σήμερα. Τονίζεται η τάση του ανθρώπου να πείθεται εύκολα, όταν κάποιος του υπόσχεται κάτι θετικό και την ένταξή του σε κάποιο σύνολο, φανερώνοντας την απελπισία για μια καλύτερη ζωή και για την αίσθηση του “ανήκειν”. Η ανάγκη μας για αποδοχή από το σύνολο είναι τόσο έντονη που οι ηθικές μας αξίες παραγκωνίζονται μπροστά της, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε σε πράξεις που είναι αντίθετες μ’ αυτές. Δε διστάζουμε, επομένως, να αγνοήσουμε όλα τα στοιχεία του χαρακτήρα μας που μας καθιστούν μοναδικούς, προκειμένου να γίνουμε αποδεκτοί.
Ακόμη, μαθαίνουμε ότι ακόμη και θετικές αξίες, όπως η πειθαρχία, η ομαδικότητα και η συνεργασία, μπορούν να έχουν αρνητικές επιδράσεις, όταν χρησιμοποιούνται για την εκπλήρωση ενός ανήθικου στόχου. Προκύπτει, συνεπώς, η ιδέα ότι οι αξίες αυτές πρέπει να καλλιεργούνται μεταξύ μας με στόχο τη δημιουργία μιας κοινωνίας που δεν αποκλείει όσους διαφέρουν και χαρακτηρίζεται από αλληλεγγύη και ενσυναίσθηση, όχι για τη δημιουργία μιας ” ανώτερης φυλής”, η οποία θα εξουσιάζει τις υπόλοιπες.
Η παράσταση “Το κύμα” θέτει το βασικό ερώτημα “θα μπορούσε αυτό το πείραμα -και κατ’ επέκταση τα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου- να επαναληφθεί;” Μήπως το γεγονός ότι δε ζούμε σε δικτατορικό καθεστώς δεν οφείλεται σε πρόοδο της ανθρωπότητας, αλλά σε απλή τύχη, καθώς δεν έχει βρεθεί ακόμη το επόμενο άτομο που θα θελήσει να εκμεταλλευτεί τις αδυναμίες του ανθρώπινου είδους;
Ή θα μπορούσε η παράσταση “Το κύμα” να θέτει ένα άλλο βασικό ερώτημα. Με βάση την αντίδραση του περιθωριοποιημένου μαθητή στο πείραμα, μήπως ο κοινωνικός αποκλεισμός εξωθεί τα θύματά του στα άκρα; Ίσως η απάντηση για μια ουσιαστικά ισχυρή κοινωνία είναι η συμπερίληψη και όχι ο διαχωρισμός των ισχυρών από τους ανίσχυρους.
Μελίτα Νικολαΐδου Β2